Ik heb een aantal blogposts geschreven over de verschillende bijdragen van de mini-conferentie van vrijdag j.l:

• ICT moet onderwijs uit de watertrappelstand halen (keynote Toine Maes, Kennisnet)
• Kennisbasis over goed onderwijs is binnen het onderwijs niet goed ontwikkeld (keynote Loek Nieuwenhuis, bijzonder hoogleraar bij Look, Open Universiteit)
• Online round table best practices ICT in het onderwijs
• Oratie Saskia Brand-Gruwel: leren in een digitale wereld

Hieronder vind je de slides van mijn korte presentatie over OpenU.

Wat zijn de gevolgen voor een Open Universiteit als men besluit de educatieve content vrij te geven? Deze vraag staat centraal in A business model approach for OER in Open Universities van mijn collega's Ben Janssen, Robert Schuwer en Fred Mulder.

Van oudsher willen open universiteiten onderwijs zo toegankelijk mogelijk maken. Studenten moeten zo onafhankelijk mogelijk kunnen leren. Daardoor zijn didactische elementen zoals begeleiding, sturing en feedback zoveel mogelijk in de leerstof ingebouwd. Open educational resources dragen bij aan toegankelijk onderwijs. Bovendien wordt de kwaliteit van het aanbod verbeterd, als je leerstof vrij geeft (dankzij meer feedback op de inhoud, en een grotere zorgvuldigheid bij de productie).

De vraag is echter of studenten nog wel bereid om te betalen als je als open universiteit leerstof vrij toegankelijk maakt? Deze onderwijsinstellingen worden immers niet voor 100% gefinancierd met publieke middelen. Wat zijn dan de gevolgen voor het business model van een open universiteit?

De auteurs verkennen deze vraag aan de hand van drie scenario's:

1. In het meest radicale scenario worden alle leermaterialen als open educational resources (OER) beschikbaar gesteld. Studenten betalen voor aanvullende leerservices.
2. In het minst radicale scenario stelt de universiteit enkele cursussen gratis beschikbaar, vooral vanuit marketingoogpunt.
3. In scenario drie is 10% van de leerstof als OER beschikbaar, en betalen studenten voor de overige leerstof en services. Dit scenario wordt in feite binnen OpenU toegepast.

De auteurs gaan er daarbij uit van een model waarbij een cursus bestaat uit de volgende componenten:

• Content
• Oefeningen en zelftests
• Didactiek, begeleiding en tutoring
• Examinering, opdrachten en certificering
• Additionele services zoals communityfaciliteiten en face-to- face conferenties.

De OU heeft onderzoek laten uitvoeren naar de drie scenario's. Met een opvallend resultaat:

The most prominent conclusion of our research is that through all the outcomes presented we can observe a similar pattern, which is that the percentage of people inclined to take a course and to enrol increases when the share of OER in the offerings grows: the more OER offering, the more people and OUNL students seem to be inclined to enrol.

De auteurs plaatsen hierbij wel kanttekeningen bij de statistische significatie. Daarom concluderen zij voorzichtig dat het volledig vrij geven van content in elk geval geen kwaad kan.

Uiteraard betekent dit wel dat een Open Universiteit de leerstof uiteen moet rafelen in de verschillende componenten. Als 'learning services' (zoals oefeningen, zelftests, feedback en begeleiding) in sterke mate geïntegreerd zijn in de content, dan zou het wel eens zo kunnen zijn dat men de 'kroonjuwelen' weggeeft, en de eigen marktpositie aantast. De innovatieve leer- en werkomgeving OpenU is overigens in staat om dit scenario mogelijk te maken.

Onder 'future work' gaan Janssen, Schuwer en Mulder in op de mogelijke gevolgen van massive open online courses. Deze MOOC's bieden volgens de auteurs ook kansen voor open universiteiten via profilering op 'learning services'.

Ook binnen de Metalektro blijkt blended learning een veelbelovende aanpak. Dat blijkt uit een onderzoek van de Open Universiteit naar pilotprojecten blended learning binnen deze branche. Er zal echter nog heel wat water door Maas en Rijn vloeien voordat binnen de Metalektro sprake is van daadwerkelijke innovatie van opleiden en leren, dankzij leertechnologie.

Gistermiddag is tijdens de sleutelconferentie over blended learning van A+O Metalektro een rapport gepresenteerd over een evaluatieonderzoek dat OU-collega's hebben uitgevoerd naar een aantal pilots op het gebied van blended learning. Daarbij is gekeken naar de brede toepasbaarheid van WEB 2.0 technologie en modulen op maat t.b.v. opleiding en scholing in de Metalektro.

Middels analyse van projectplannen, interviews en bezoeken aan de opleidingsaanbieders wordt in dit rapport verslag gedaan van de ontwikkeling en opbrengsten van een vijftal van deze pilots. Er is niet gekeken naar algemeen geldige uitspraken, maar naar wat werkt onder welke omstandigheden.

Het rapport bakent eerst blended learning af. De auteurs benoemen daarbij de positieve effecten van blended learning, ook in vergelijking met face-to-face leren. Vervolgens beschrijven zij de opzet en resultaten van de pilots binnen de Metalektro. Enkele conclusies zijn:

• De omvang van de e-learningcomponent ten op zichte van de totale cursustijd is binnen de pilots doorgaans bescheiden.
• Binnen de pilots was sprake van substitutie van de bestaande klassikale onderwijspraktijk, niet van innovatie. Dit wordt verklaard uit het feit de de betrokkenen nog geen eerdere ervaringen hadden met e-learning. Substitutie concretiseert blended learning voor betrokkenen, en wordt gezien als tussenstap richting daadwerkelijke vernieuwing.
• Professionalisering van docenten en ontwikkelaars wordt gezien als noodzakelijke voorwaarde om van substitutie naar innovatie te komen.
• Het beperkte aandeel online leren maakte de pilots beheersbaar en uitvoerbaar. Flexibiliteit van het leren wordt als groot voordeel van blended learning genoemd. Cursisten en docenten waarderen de online component, en er kan beter rekening worden gehouden met de voorkennis van cursisten. Echter, niet elke cursist is voldoende digitaal competent. Een enkeling had zelf geen computer.
• De gehanteerde aanpak is minder geschikt om inzicht te krijgen in wat komt kijken bij een grootschalige implementatie van blended learning.
• De verhouding tussen kosten en baten vormt een belangrijke reden om blended learning in te voeren. Het is complex om goed zicht te krijgen op de kosten en baten, ook omdat kosten en baten niet altijd gemakkelijk te kwantificeren zijn. De auteurs concluderen dat de uitgevoerde pilots onvoldoende inzichten bieden om te komen tot een goede analyse van de gemaakte kosten en baten van e-learning. Het rapport beschrijft een aantal indicatoren om hier meer grip op te krijgen (zoals ontwerp- en ontwikkelkosten of kosten voor facilitaire voorzieningen).
• Gebruik onderzoek om te monitoren of innovatiedoelen worden behaald. Denk vooraf goed na over welke informatie je wilt vergaren. Dan kun je beter sturen. Nu kon bijvoorbeeld niet echt worden vastgesteld of de vooraf vastgestelde ambities ook daadwerkelijk zijn waargemaakt.
• Positioneer de invoering van blended learning binnen een bredere strategische visie op een leven lang leren binnen je organisatie.

Ik heb tijdens deze sleutelconferentie een workshop verzorgd. In deze workshop ben ik eerst ingegaan op enkele ontwikkelingen die leiden tot nieuwe vormen van blended learning. Vervolgens heb ik een aantal voorbeelden van leeractiviteiten gegeven, die in het kader van OpenU zijn en worden ontwikkeld.

We hebben ook gediscussieerd over de vraag of dit concept toepasbaar is voor de Metalelektro-branche. De aanwezigen scoorden op de betreffende stelling redelijk tot grotendeels.

Hieronder vind je mijn presentatie.