Onlangs is editie twee van 4W gepubliceerd. In dit wetenschappelijke tijdschrift van Kennisnet gaan onderzoekers in op opbrengsten en werking van ict in het onderwijs. Maar ook op praktijkvragen die nog niet beantwoord zijn. Eigenlijk zou het tijdschrift 5W moeten heten: Weten Wat Wanneer Werkt en Waarom.

Editie twee bevat vier thema-artikelen die gaan over inrichting en organisatie van leerprocessen binnen een veranderende context:

• Ruben Vanderlinde en Johan van Braak schrijven dat succesvolle ict-scholen over een gezamenlijk en breedgedragen ict-beleidsplan beschikken. Het is van groot belang dat docenten betrokken zijn bij het tot stand komen en het bepalen van de inhoud van deze plannen. Het proces van ict-beleidsplanontwikkeling is belangrijker dan het plan zelf.
• Marieke van Geel en Adrie Visscher laten zien onder welke voorwaarden een leerlingvolgsysteem ingezet kan worden ten behoeve van opbrengstgericht werken. Samenhang, teamverband en draagvlak zijn daarbij sleutelwoorden.
• Collega Paul Kirschner maakt onder meer duidelijk dat veel jongeren niet vanzelf in staat zijn om ict "doelmatig en doeltreffend" voor leren te gebruiken. Leraren in opleiding blijken ook beperkt en passief gebruik te maken van technologie. Op het gebied van 'digitale didactiek' hebben zij nog veel te leren.
• Nele Coninx, Karel Kreijns en Wim Jochems gaan in op de vraag hoe je ict kunt gebruiken om beginnende docenten effectief feedback te geven. Zij stellen o.a. dat synchroon coachen effectief kan werken bij klassenmanagement, didactiek en pedagogiek, maar niet bij vakinhoud.

Opvallend dat Kennisnet in deze editie de nadruk legt op de veranderende context. De context waarin ict wordt ingezet is namelijk altijd van invloed op 'de werking'. Daarom zou het tijdschrift in feite 5W moeten heten: Weten Wat Wanneer Werkt en Waarom. Ik ben erg positief over 4W:

• De artikelen zijn bondig en over het algemeen erg leesbaar geschreven. Dat wordt versterkt doordat de artikelen begeleid worden door kernpunten (de kern van het artikel).
• De onderwerpen van de bijdragen zijn specifiek, maar relevant.
• Kennisnet draagt met dit tijdschrift bij aan verspreiding van onderzoeksresultaten die in veel gevallen het Engelstalige wetenschappelijke circuit niet verlaten, en docenten niet bereiken.

Ik heb vandaag een rake analyse van OECD-topman Dirk van Damme over de kennisprestaties in Nederland gelezen. Van Damme waarschuwt dat deze prestaties achterblijven, mede omdat wij een in ons zelf gekeerde samenleving geworden zijn. Er is sprake van traagheid en stilstand op het gebied van onderwijs, onderzoek en innovatie. Op het gebied van kennistransfer -van belang voor innovatie- blijven we, in vergelijking met een aantal jaren geleden, achter.

Van Damme stelt o.a. dat Nederland relatief weinig investeert in onderzoek over het onderwijs. Volgens hem zullen wij daar een prijs voor gaan betalen op het gebied van de innovatie van onderwijs. 

Volgens mij is dit ook het geval met e-learning. Deze maand heb ik de Online Educa Berlijn en het congres e-learning in de zorg bijgewoond. Eén van de zaken die mij daarbij is opgevallen, is dat nog steeds weinig onderzoek wordt gedaan naar de effecten van de inzet van e-learning. En dan heb ik het niet over bijna onmogelijk uit te voeren 'vergelijkend warenonderzoek' naar online leren vs face-to-face leren. 

Als er al onderzoek wordt gedaan naar de effecten van e-learning, dan kijken we vooral naar de tevredenheid van lerenden en docenten. We zouden veel meer onderzoek moeten doen naar de impact van e-learning op leerprestaties en 'performance'. Hoe lastig dat ook is op te zetten en uit te voeren.

Dergelijk onderzoek is noodzakelijk voor reflectie op ons vakgebied, om te komen tot nieuwe inzichten èn voor innovatie van leren en ontwikkelen. In mijn ogen is dergelijk onderzoek ook noodzakelijk voor de adoptie van e-learning op strategisch niveau.